Geschiedenis

Een stuk geschiedenis

In de loop der tijd is er veel geschreven over de rijkdom aan natuur in het Zuid-Limburgse land. Kijk ik naar de beleving van nu en vroeger dagen dan is er een groot verschil. Een fragment uit: “Wandelingen door Limburg” uit 1883 door J. Craandijk:

P1040463-1

Trekpaarden

‘t Is een diepe, holle weg die van het prachtig plateau van Sibbe naar beneden voert. Zie eens, wat ingesneden sporen, wat verraderlijke rotsblokken, die tusschen het fijne gulle stofzand uitsteken! ‘t Moeten sterke wagens zijn, die het op dezen weg uithouden. ‘t Moeten stevige paarden of krachtige ossen zijn, die de zware lasten opslepen tegen de steilte. De zweep dient om er een vrolijk, bemoedigend deuntje meê te klappen, en de stem regeert het trekdier met hot en haar, ho en hu. “Ho” is ‘t meest welkom; maar aan alle commando’s gehoorzaamt het gewillig. Het is een trotsch en woest landschap, waardoor de roode holle weg – purper haast in de gloed der avondzon – naar beneden slingert. Geweldige steenklompen verheffen hun harde blauwe zijden te midden van het geele leem en den graauwen mergelsteen, en onder het groen van planten en struiken, opklimmend langs de hoogte of neerhangend langs de rotskanten, gelijk de natuur hun geeft te groeijen.

En nog een fragment dat de wondere wereld van destijds beschrijft:

Wij komen dan in een dier holle wegen, die aan de bergstreken zooveel bekoorlijkheid geven, vooral wanneer de gloed der avondzon den steilen rotswand tint en de struiken hoog boven ons met haar gouden glans overgiet, terwijl de donkere schaduwpartijen in een geheimzinnig waas zijn gehuld. Hier blinkt aan de eene zijde de geelwitte mergelrots, gekroond met frisch en weelderig groen van digt ineengewasssen struweelen; lange sierlijke ranken hangen langs de blanke zijde neêr, en om haar ‘voet wendt zich de weg met zijn diepe wagensporen in bevallige bocht. Aan den anderen kant rijst een glooijende helling, met gras begroeid, waaruit de ruwe stammen der wilgen opschieten en waarboven het bleeke groen van hun loover, met de krachtige tinten van het houtgewas op den rotsmuur geschakeerd, een wonderschoon gewelf over de bergkloof vormt. Langzaam klimmende, komen wij op een “breeden, open heirweg, die over de bergkruin tusschen uitgestrekte korenvelden loopt.

Deze en nog andere fragmenten uit: “Wandelingen door Limburg” geven een fraai beeld van hoe het er vroeger uitzag, en van de mensen die hier leefden.

Van meer recente datum is het verhaal van de wandeling, die Leo Herberghs beschreven heeft, over de holle weg in het buurtschap Viel.

De zon schijnt, de paden lopen donker onder struiken en boomgewas naar de helling, waar het licht de bosjes kleurt en de daken van de dorpshuizen rood verft. Glooiend, bevlekt met het witte en het zwarte van de koeien, gaat de kleine golfslag van de weilanden voort, aan de ene kant beschaduwd, aan de andere kant bezond. De boer: `Ik geniet nog altijd van het landschap. Zondags gaan mijn vrouw en ik wandelen en dan ontdekken we altijd weer iets nieuws.’ Tevreden drinkt hij zijn koffie die zijn schoondochter meegebracht heeft. Ze zitten in de zoelte van de zon, met rechts en links weilanden, paden en bietenvelden. Even verderop, schuin tegen de helling, zijn nog ‘n paar boeren op een bietenveld bezig. Vlak achter de huizen van de dorpsstraat begint het grasland, beginnen de weilanden vol papavers en wilde bloemen, afgesloten door een rand van bosjes.

Holleweg bij Bingelrade

Holle weg bij Bingelrade

Er gaat in de richting van Doenrade een holle weg naar boven. De bijen gonzen, de vogels vliegen over de bomen en de vlinders koesteren zich in schaduwrijke plekken op de grond. Nu en dan is de spits zichtbaar van de kerktoren van Doenrade. Het pad loopt het dorp binnen zonder dat je er erg in hebt. Tot het laatst toe blijft het groen bijzonder hardnekkig, alsof het zich niet bekommert om het dorp. We nemen een pad dat ons brengt langs de achterkant van de huizen. Er zijn daar schuren met ouderwetse stenen muren. In kleine weilandjes lopen lammeren en konijnen. Op een aardappelveldje staat een man te werken. `Er zijn mensen die hun land verkopen,’ zegt hij, `maar dat doe ik niet. Dan bescherm je de natuur niet, als je dat doet. Iedereen moet daar op zijn manier aan meewerken. Kom ik loop ‘n stukje met u mee. Het is bijna twaalf uur en dan houd ik er toch mee op. Kijk, dit is het enige rund dat ik heb. Ja, het herkent mij, het loopt achter me aan. Van hier kunt u terug naar Viel. Daarginds ziet u de rode daken al.’ In Viel staat, waar de straat een knik maakt in de richting van Bingelrade, een veldkruis. Eroverheen hangt gebladerte met witte bloemen. Het kruis is weggedoken in de schaduw en bijna onzichtbaar. `Red uw ziel’, staat er.

Uit: Karakteristiek Zuid-Limburg; monumenten en landschappen. Hoofdstuk: Zuid-limburgse dorpen, van Leo Herberghs 1977.

Cultuurhistorische betekenis

De cultuurhistorische betekenis van de holle wegen zal niemand in twijfel trekken. Uit bodemvondsten is gebleken dat er wegen zijn, die sinds het begin van onze jaartelling in gebruik zijn. Als vanouds had deze streek veel te bieden. Een vruchtbare grond en vriendelijke gemoedelijke volksaard. De bewoners van deze streken waren zuinig, alles werd gebruikt en hergebruikt. Zonder mest was er geen goede oogst en dus werd de potmest op het land verdeeld en zo hield men de vruchtbaarheid in stand, want er was geen kunstmest. Via de holle wegen kwam men op het plateau uit, waar gewerkt werd en geoogst. De mensen verhinderden een te snelle afstroming van water door toegangswegen naar het plateau in tegengestelde richting te leggen. Het erosieprobleem kende men vroeger ook, echter de rijke humuslaag op de bodem van de weg hield al veel water vast. Er werd wel gekapt, maar selectief. Soms was het nodig om de erosieplekken weer dicht te stoppen, dat deed men met het materiaal uit de weg zelf en men bracht waar nodig, een beschoeiing aan. Tevens waren er veel hagen en graften die een buffer vormden tegen het snelle afstromen van water. De gewassen die vroeger geteeld werden, hielden de grond meer bedekt dan tegenwoordig het geval is.

Dit artikel is geplaatst op Saturday, November 16th, 2013 om 20:54. Ontvang updates via de RSS 2.0 feed.